Equity, balance i margin — trzy liczby na rachunku tradera

Wyobraź sobie konto z saldem dziesięciu tysięcy złotych i jedną otwartą pozycją na parze euro do dolara, która chwilowo jest pod kreską o trzysta złotych. Twój balance nadal pokazuje dziesięć tysięcy, ale equity spadło już do dziewięciu tysięcy siedmiuset. Pod tę pozycję broker zablokował depozyt rzędu trzech tysięcy trzystu trzydziestu trzech złotych, więc wolnego kapitału zostało ci sześć tysięcy trzysta sześćdziesiąt siedem, a poziom zabezpieczenia wynosi dwieście dziewięćdziesiąt jeden procent. Cztery różne liczby opisują ten sam rachunek w tej samej sekundzie. Poniżej tłumaczę, co każda z nich naprawdę znaczy.

Trzy liczby, które opisują jeden rachunek

Kiedy po raz pierwszy otwierasz platformę i klikasz zakładkę z otwartymi pozycjami, na dolnym pasku pojawia się kilka pól: balance, equity, margin, free margin i margin level. Większość początkujących patrzy wyłącznie na balance i dziwi się, dlaczego raporty z brokera nie zgadzają się z tym, co widzą na ekranie. Tymczasem te liczby opisują rachunek z różnych perspektyw czasowych. Balance mówi o przeszłości, equity o teraźniejszości, a free margin i margin level o tym, na ile jeszcze cię stać i jak blisko jesteś kłopotów.

Przez kilkanaście lat redagowania serwisu MyBank.pl i analizowania rynku walutowego widziałem setki zrzutów ekranu od czytelników, którzy panikowali, bo „konto pokazuje mniej, niż wpłaciłem”. W dziewięciu przypadkach na dziesięć nie była to żadna usterka platformy ani ukryta opłata, tylko zwykłe niezrozumienie różnicy między balance a equity. Gdy raz załapiesz, jak te trzy liczby się przeliczają, panika znika, a na jej miejsce wchodzi spokojna kontrola.

Balance — saldo zamkniętych transakcji

Balance to suma wszystkich zaksięgowanych operacji od dnia otwarcia rachunku: wpłaty pomniejszone o wypłaty, powiększone o zrealizowane zyski, pomniejszone o zrealizowane straty, skorygowane o naliczone punkty swapowe. Najważniejsze słowo w tej definicji to „zrealizowane”. Balance interesują wyłącznie pozycje już zamknięte. Dopóki trzymasz pozycję otwartą, jej wynik nie istnieje dla balance ani przez moment.

Dlatego balance jest tak stabilny. Możesz odejść od komputera na cały dzień, kurs może skakać w obie strony o setki pipsów, a balance i tak będzie wskazywał dokładnie tę samą kwotę co rano. Zmieni się dopiero w chwili, gdy klikniesz „zamknij” albo gdy aktywuje się twój stop loss lub take profit. To liczba księgowa, sucha i bezlitośnie obiektywna — pokazuje, ile naprawdę masz, gdyby rynek zamknięto na zawsze właśnie teraz, a wszystkie otwarte pozycje przestały istnieć bez wpływu na wynik.

W naszym przykładzie balance wynosi dziesięć tysięcy złotych. Tyle wpłaciłeś, nic jeszcze nie zamknąłeś, więc saldo zamkniętych transakcji równa się kwocie depozytu. I taki pozostanie, niezależnie od tego, czy otwarta pozycja zarobi, czy straci — aż do momentu jej zamknięcia.

Equity — saldo z otwartymi pozycjami

Equity to balance powiększony lub pomniejszony o niezrealizowany wynik wszystkich otwartych pozycji. W żargonie ten niezrealizowany wynik nazywamy floating P/L, czyli „pływającym” zyskiem lub stratą — pływającym, bo zmienia się z każdym tiknięciem kursu. Equity jest więc liczbą żywą. Gdy rynek idzie po twojej myśli, equity rośnie ponad balance. Gdy idzie przeciwko tobie, equity spada poniżej balance, chociaż samo balance ani drgnie.

To właśnie equity, a nie balance, jest twoim prawdziwym saldem w danej chwili. Gdybyś zamknął wszystkie pozycje natychmiast, po aktualnych cenach, balance zrównałby się z dzisiejszym equity. Można to ująć jednym zdaniem: equity pokazuje, ile naprawdę byłoby na koncie, gdyby trzeba było zlikwidować portfel w tej sekundzie.

W naszym przykładzie otwarta pozycja jest pod kreską o trzysta złotych, więc equity wynosi dziewięć tysięcy siedemset złotych — dziesięć tysięcy balance minus trzysta floating P/L. Gdyby ta sama pozycja była na plusie o trzysta złotych, equity wynosiłoby dziesięć tysięcy trzysta. Balance w obu wariantach to wciąż dziesięć tysięcy. Kiedy nie masz żadnej otwartej pozycji, floating P/L wynosi zero, a wtedy equity i balance są sobie równe co do grosza. To dobry test na zrozumienie: jeśli te dwie liczby się różnią, to znaczy, że masz coś otwartego.

Margin — depozyt zablokowany pod pozycję

Margin, nazywany też depozytem zabezpieczającym albo z angielska used margin, to część kapitału, którą broker blokuje na czas trzymania pozycji. Nie jest to opłata ani prowizja — to zamrożenie środków na poczet ewentualnych strat. Liczy się go jako wartość nominalną pozycji podzieloną przez dźwignię. Przy dźwigni 1:30, którą dla głównych par walutowych narzuca europejski regulator ESMA, otwarcie jednego pełnego lota o nominale stu tysięcy jednostek waluty bazowej wymaga zablokowania jednej trzydziestej tej wartości.

Sto tysięcy podzielone przez trzydzieści daje w zaokrągleniu trzy tysiące trzysta trzydzieści trzy złote. Tyle właśnie broker odkłada na bok w naszym przykładzie. Ten depozyt nie znika z konta i nie przepada — po zamknięciu pozycji wraca do puli wolnych środków, skorygowany o wynik tej transakcji. Margin to nie koszt, tylko kaucja: pożyczasz od brokera ekspozycję trzydzieści razy większą niż własny wkład, a on w zamian trzyma twoją kaucję jako bufor na wypadek, gdyby rynek poszedł przeciwko tobie.

Warto zapamiętać prostą zależność: im większą pozycję otwierasz, tym więcej kapitału zostaje zamrożone, i tym mniej zostaje ci swobody. Dwa lota zamiast jednego oznaczają podwojony depozyt zabezpieczający i o połowę mniejszy bufor na kolejne transakcje oraz na wahania kursu.

Free margin i margin level — bufor i kompas

Free margin to po prostu equity pomniejszone o zablokowany depozyt. To realnie dostępna gotówka — kapitał, który możesz przeznaczyć na otwarcie kolejnych pozycji albo który zaabsorbuje pogłębiającą się stratę na pozycjach już otwartych. W naszym przykładzie equity wynosi dziewięć tysięcy siedemset, depozyt trzy tysiące trzysta trzydzieści trzy, więc wolnego kapitału zostaje sześć tysięcy trzysta sześćdziesiąt siedem złotych. To twój bufor bezpieczeństwa.

Margin level to ta sama informacja wyrażona procentowo: equity podzielone przez zablokowany depozyt i pomnożone przez sto procent. W naszym przypadku dziewięć tysięcy siedemset podzielone przez trzy tysiące trzysta trzydzieści trzy daje w przybliżeniu dwieście dziewięćdziesiąt jeden procent. Innymi słowy, twoje equity jest niemal trzykrotnie większe niż depozyt zamrożony pod pozycję. Im wyższy ten procent, tym bezpieczniej; im niższy, tym bliżej krawędzi.

Te dwie liczby pełnią rolę kompasu. Free margin mówi, ile jeszcze możesz zrobić, a margin level — jak daleko jesteś od momentu, w którym broker przejmie kontrolę. Doświadczeni traderzy nie patrzą na cenę w oderwaniu od margin level; jedno bez drugiego to jak patrzenie na prędkościomierz bez wskaźnika paliwa.

„Celem każdego inwestora powinno być przetrwanie na rynku, a nie szybkie wzbogacenie się. Zarządzanie kapitałem decyduje o tym, czy w ogóle zostaniesz w grze wystarczająco długo, by twoja przewaga zdążyła zadziałać.” — Alexander Elder, „Trading for a Living”, 1993

Co się dzieje, gdy margin level spada

Margin level jest spokojny, dopóki rynek nie zacznie pogłębiać twoich strat. Im bardziej equity topnieje pod naporem floating P/L, tym niżej spada margin level — bo depozyt zabezpieczający pozostaje stały, a licznik tego ułamka maleje. Kiedy poziom zabezpieczenia dotrze do stu procent, equity równa się dokładnie zablokowanemu depozytowi, a to oznacza, że nie masz już żadnego wolnego kapitału. W tym momencie pojawia się margin call — ostrzeżenie, po którym broker blokuje otwieranie nowych pozycji.

Jeśli strata pogłębia się dalej i margin level spada do pięćdziesięciu procent, włącza się stop out — broker zaczyna automatycznie zamykać twoje pozycje, od najbardziej stratnej, żeby ratować to, co zostało z kapitału. To nie złośliwość, lecz mechanizm chroniący zarówno ciebie, jak i brokera przed wpadnięciem rachunku w saldo ujemne. Konkretne progi bywają różne u różnych brokerów, ale poziom margin call na stu procentach i stop out na pięćdziesięciu to standard typowy dla rynku objętego nadzorem ESMA.

Praktyczny wniosek jest taki, że margin level to nie ciekawostka, tylko system wczesnego ostrzegania. Gdy spadnie poniżej dwustu procent, masz sygnał, że pozycja jest zbyt duża wobec kapitału i że jeden gwałtowniejszy ruch rynku może cię zepchnąć do strefy margin call. Wielkość pozycji warto dobierać tak, by ten scenariusz pozostawał odległy — pomaga w tym reguła jednego procenta ryzyka na transakcję.

Jak czytać te liczby — trzy kroki przed pozycją

Zanim klikniesz „kup” albo „sprzedaj”, przejdź przez trzy krótkie sprawdzenia, które po kilku tygodniach wejdą ci w nawyk.

1. Porównaj balance z equity. Jeśli się różnią, masz otwarte pozycje, a różnica to twój pływający wynik. Upewnij się, że rozumiesz, skąd się bierze, zanim dołożysz cokolwiek nowego. Equity, nie balance, jest twoim prawdziwym saldem w tej chwili.
2. Sprawdź, ile depozytu pochłonie nowa pozycja. Podziel jej nominał przez dźwignię i porównaj wynik z free margin. Jeśli planowany depozyt zjadłby większość wolnego kapitału, pozycja jest za duża — zmniejsz wielkość, zanim przejdziesz dalej. Zdrowy nawyk to trzymać zablokowany depozyt znacznie poniżej dostępnego buforu.
3. Spójrz na margin level po otwarciu. Jeśli po dodaniu pozycji poziom zabezpieczenia spadłby w okolice dwustu procent lub niżej, jesteś przelewarowany. Bezpieczniej jest operować z dużym zapasem, żeby normalne wahania kursu nigdy nie zbliżyły cię do progu margin call. Mechanikę dźwigni i depozytu rozkładam na czynniki pierwsze w sekcji o dźwigni finansowej i depozycie zabezpieczającym w kursie forex MyBank.pl.

Te trzy liczby — balance, equity i margin — to nie biurokracja platformy, lecz tablica przyrządów twojego rachunku. Pilot nie startuje, nie patrząc na wskaźniki; trader nie powinien otwierać pozycji, nie rozumiejąc, co mówi mu equity i margin level. Naucz się czytać je odruchowo, a podejmiesz znacznie więcej decyzji na chłodno niż pod wpływem emocji.