CRS i FATCA — czy zagraniczny broker zgłosi konto do US?

Wśród polskich traderów krąży uparty mit: „otworzę konto u brokera na Cyprze albo w Australii, a polska skarbówka nigdy się o nim nie dowie". Dziesięć lat temu w tym przekonaniu było ziarno prawdy. Dziś jest błędem, który potrafi kosztować odsetki i karę. Od czasu wejścia w życie standardu CRS i amerykańskiej ustawy FATCA zagraniczny rachunek finansowy nie jest już prywatną wyspą — informacja o nim wędruje między urzędami podatkowymi automatycznie, co roku, bez żadnego wniosku z twojej strony. W tym artykule wyjaśniam, co dokładnie jest raportowane, przez kogo i kiedy, oraz dlaczego zysk z forex i tak rozliczasz sam.

Czym jest CRS i skąd się wziął

CRS, czyli Common Reporting Standard, to opracowany przez OECD standard automatycznej wymiany informacji o rachunkach finansowych. Powstał na wniosek grupy G20 i został przyjęty przez Radę OECD 15 lipca 2014 roku jako odpowiedź na erę tajemnicy bankowej, w której kapitał chowano w jurysdykcjach niewspółpracujących z fiskusem kraju rezydencji. Idea jest prosta: skoro każdy bank i każdy broker wie, kto jest jego klientem, niech ta wiedza trafi do organu podatkowego, a organy niech wymienią ją między sobą.

W Unii Europejskiej CRS nie jest miękką rekomendacją, lecz twardym prawem. Standard wprowadziła dyrektywa Rady 2014/107/UE, znana jako DAC2, którą Polska wdrożyła ustawą z 9 marca 2017 roku o wymianie informacji podatkowych z innymi państwami. Do systemu przystąpiło ponad sto jurysdykcji, w tym wszystkie liczące się centra finansowe Europy i Azji. Dla polskiego inwestora oznacza to, że broker z licencją cypryjską, niemiecką, irlandzką czy australijską działa w kraju, który wymienia dane z Polską.

„Możemy dziś powiedzieć, że tajemnica bankowa się skończyła." — Pascal Saint-Amans, dyrektor Centrum Polityki Podatkowej OECD, wywiad dla *Marketplace*, American Public Media, 2017.

Co, kto i kiedy raportuje

W łańcuchu CRS rolę raportującego pełni instytucja finansowa — a broker prowadzący twój rachunek inwestycyjny jest taką instytucją w rozumieniu standardu. To on identyfikuje twoją rezydencję podatkową, gromadzi dane i przekazuje je organowi podatkowemu swojego kraju. Następnie organy państw wymieniają zebrane informacje między sobą, kierując je do kraju rezydencji posiadacza rachunku. Dla polskiego rezydenta końcowym odbiorcą jest Krajowa Administracja Skarbowa.

Zakres raportu jest ściśle określony i — co warto podkreślić — węższy, niż wielu osobom się wydaje. Instytucja przekazuje dane identyfikacyjne (imię i nazwisko, adres, kraj rezydencji podatkowej, numer identyfikacji podatkowej, datę urodzenia) oraz dane finansowe: numer rachunku, jego saldo lub wartość na koniec roku, a także łączną kwotę dopisanych przychodów — odsetek, dywidend, innych dochodów oraz przychodów ze zbycia aktywów. Raport nie zawiera listy pojedynczych transakcji ani historii pozycji. Skarbówka nie widzi więc każdego twojego zlecenia, ale wie, że masz rachunek u konkretnego brokera, zna jego wartość i skalę przepływów.

Rytm jest roczny. Instytucja zbiera dane za rok kalendarzowy, przekazuje je swojemu organowi w ustawowym terminie po zakończeniu roku, a międzynarodowa wymiana następuje zwykle do września roku następnego. Z tego wynika naturalne opóźnienie: informacja o rachunku za dany rok dociera do kraju rezydencji w połowie kolejnego. Ty w tym czasie składasz już zeznanie roczne w terminie do 30 kwietnia, więc to twoja deklaracja jest pierwsza, a dane z wymiany przychodzą później — jako materiał do porównania.

FATCA — kiedy w grę wchodzi reżim amerykański

FATCA, czyli Foreign Account Tax Compliance Act, to reżim Stanów Zjednoczonych, starszy od CRS i będący jego pierwowzorem. Jego logika jest inna niż w CRS: zamiast wzajemnej wymiany według kraju rezydencji, FATCA nakłada na zagraniczne instytucje finansowe obowiązek raportowania rachunków tak zwanych osób amerykańskich do amerykańskiego urzędu skarbowego IRS, pod groźbą sankcji w postaci poboru u źródła od niektórych płatności amerykańskich.

Dla typowego polskiego inwestora FATCA zwykle nie ma znaczenia. Reżim dotyka cię w dwóch sytuacjach: gdy jesteś osobą amerykańską — obywatelem USA, posiadaczem zielonej karty lub osobą spełniającą test obecności w Stanach — albo gdy broker jest podmiotem amerykańskim lub działa przez amerykańską infrastrukturę. Jeśli masz podwójne obywatelstwo polsko-amerykańskie, twój rachunek może podlegać równolegle FATCA. To dlatego broker przy otwarciu rachunku pyta wprost o rezydencję podatkową i o ewentualny status osoby amerykańskiej — chce przypisać cię do właściwego kanału raportowania, swojego obowiązku, nie twojego.

Granice systemu — i dlaczego to nie jest furtka

System ma realne luki, o których trzeba mówić uczciwie, ale bez sugerowania, że są one drogą ucieczki. Nie wszystkie kraje świata uczestniczą w CRS, a co bardziej zaskakujące, same Stany Zjednoczone do CRS nie przystąpiły — korzystają z własnego FATCA, który nie zapewnia pełnej wzajemności. W praktyce istnieją więc jurysdykcje, z których automatyczny raport o twoim rachunku do Polski nie popłynie.

Tyle że brak automatycznego raportu i brak obowiązku podatkowego to dwie zupełnie różne rzeczy. Jako polski rezydent podatkowy rozliczasz całość światowych dochodów w Polsce — zasada rezydencji nie zależy od tego, gdzie siedzi broker. Pisałem o tym szerzej w tekście o rezydencji podatkowej tradera. Konto w kraju spoza CRS oznacza jedynie, że ubywa jeden kanał kontroli — nie ubywa obowiązek zadeklarowania zysku. Co więcej, lista uczestników wymiany rośnie z roku na rok, a przelew z brokera spoza CRS na twoje polskie konto bankowe sam w sobie pozostawia ślad. Liczenie na to, że dane „nie wypłyną", to obstawianie przeciwko trendowi, który od dekady idzie tylko w jedną stronę.

Co to oznacza dla rozliczenia forex i CFD

Wniosek praktyczny jest jednoznaczny: zysk z handlu na rynku forex i z kontraktów CFD wykazujesz samodzielnie w zeznaniu PIT-38, według liniowej stawki 19 procent, niezależnie od tego, gdzie znajduje się broker. Polski broker wystawi ci PIT-8C z gotowymi liczbami, broker zagraniczny zostawi rozliczenie po twojej stronie — wtedy pobierasz historię transakcji, przeliczasz każdą zamkniętą pozycję po średnim kursie NBP z dnia poprzedzającego i sam wypełniasz formularz. Pełną procedurę krok po kroku opisałem w przewodniku o tym, jak rozliczyć forex w PIT-38.

Warto rozróżnić dwa odrębne obowiązki, które łatwo pomylić. Pierwszy to rozliczenie podatku dochodowego od zysków — to robisz w PIT-38 zawsze. Drugi to ewentualny obowiązek deklarowania samego posiadania zagranicznego rachunku, który dotyczy przede wszystkim rachunków bankowych i ma własne progi; rachunek inwestycyjny u brokera nie zawsze mu podlega, ale i tak jest objęty raportowaniem CRS po stronie brokera. Kontrakty CFD oferowane przez brokera z Unii Europejskiej są przy tym w pełnym zakresie objęte zarówno regulacją rynku, którą opisuję w artykule o regulacji MiFID II na rynku forex, jak i raportowaniem CRS — broker pozostaje instytucją finansową bez względu na to, że handlujesz derywatami, a nie trzymasz gotówki.

Osobny przypadek to rozliczanie wypłat z firm typu prop — tam reżim bywa inny niż klasyczny PIT-38 od zysków kapitałowych, co rozkładam na czynniki w tekście o podatkach od prop tradingu w Polsce. Jeśli z kolei zastanawiasz się, w jakiej walucie trzymać rachunek u zagranicznego brokera i jak to wpływa na przeliczenia, pomocny będzie artykuł o tym, czy lepsze jest konto walutowe czy złotówkowe. Praktyczne ujęcie różnicy między brokerem krajowym a zagranicznym pod kątem rozliczeń znajdziesz też w sekcji o brokerze polskim i zagranicznym kursu MyBank.pl.

Co zrobić jutro

1. Ustal swoją rezydencję podatkową na piśmie. Sprawdź, czy spełniasz polski test rezydencji — centrum interesów życiowych w Polsce lub pobyt powyżej 183 dni w roku. Jeśli mieszkasz i pracujesz w Polsce, jesteś polskim rezydentem i to w Polsce rozliczasz całość światowych dochodów kapitałowych, łącznie z zyskiem od zagranicznego brokera.
2. Wejdź na stronę swojego brokera i znajdź formularz rezydencji podatkowej. Każdy regulowany broker zbiera oświadczenie CRS przy otwarciu rachunku. Upewnij się, że wpisana tam rezydencja i numer PESEL lub NIP są poprawne — błąd w tym miejscu oznacza, że twoje dane mogą trafić do niewłaściwego kraju i wywołać niepotrzebne pytania z dwóch stron naraz.
3. Pobierz roczne zestawienie transakcji za ostatni zamknięty rok. Wejdź w panel brokera, wygeneruj raport roczny lub eksport CSV i zapisz go w jednym folderze razem z historią z platformy MT4 lub MT5. To ten sam zestaw danych, którego skala trafia do skarbówki w raporcie CRS, więc twoje zeznanie i raport powinny się ze sobą zgadzać.
4. Policz podatek i wpisz go do PIT-38 do 30 kwietnia. Przelicz każdą zamkniętą pozycję po średnim kursie NBP z dnia roboczego poprzedzającego zamknięcie, zsumuj wynik, odejmij udokumentowane koszty i zastosuj stawkę 19 procent. Złóż zeznanie przez usługę Twój e-PIT, zanim dane z wymiany międzynarodowej w ogóle dotrą do urzędu.
5. Jeśli w przeszłości pominąłeś zysk z zagranicznego brokera, rozważ czynny żal. Skoryguj zaległe zeznanie i złóż pisemne zawiadomienie o nieterminowym dopełnieniu obowiązku, zanim urząd sam się o sprawie dowie z raportu CRS. Skuteczny czynny żal chroni przed grzywną, choć odsetek od zaległego podatku nie znosi.