Spread vs prowizja — rzeczywiste koszty transakcji u brokera

Marek otworzył konto u krajowego market makera, bo na stronie głównej widniało hasło „zero prowizji". Po sześciu miesiącach skalpowania pary EUR/USD odkrył, że jego średni koszt jednej transakcji wynosił 14 USD round-turn — a kolega z tym samym stylem, ale na koncie ECN u brokera zagranicznego, płacił 9 USD. Po przeliczeniu na 70 transakcji miesięcznie różnica robiła 350 USD każdego miesiąca, czyli ponad 4 000 USD rocznie. Marek nie tracił pieniędzy na strategii — tracił je na niezrozumieniu, jak naprawdę liczy się rzeczywisty koszt transakcji. W tym artykule rozkładamy oba modele na czynniki pierwsze i pokazujemy, kiedy market maker jest tańszy, kiedy ECN i jakie pięć błędów popełnia większość traderów detalicznych.

Czym właściwie jest spread

Spread to różnica między ceną kupna (ask) a ceną sprzedaży (bid) tego samego instrumentu w tej samej chwili. Jeśli widzisz EUR/USD wyceniany jako 1,08500 (bid) i 1,08515 (ask), spread wynosi 1,5 pipsa. To realny koszt otwarcia transakcji — w momencie wejścia w rynek twoja pozycja jest natychmiast wyceniana ze stratą równą wielkości spreadu, ponieważ kupiłeś po cenie wyższej niż mógłbyś sprzedać. Aby wyjść na zero, cena musi przesunąć się o 1,5 pipsa w twoją stronę, zanim w ogóle zacznie się jakikolwiek zysk.

Spread jest wbudowany w kwotowanie — broker nie wystawia go jako osobnej pozycji na rachunku, w przeciwieństwie do prowizji. Z tego powodu nazywany jest często „kosztem ukrytym", choć w istocie jest zupełnie jawny dla każdego, kto wie, gdzie patrzeć. Dla pary z USD w mianowniku (EUR/USD, GBP/USD, AUD/USD) wartość jednego pipsa to 10 USD na lot standardowy. Dla par krzyżowych i instrumentów takich jak XAU/USD wartość pipsa liczy się inaczej i warto sprawdzić ją u brokera przed pierwszą transakcją.

Czym jest prowizja brokera

Prowizja to opłata pobierana w momencie otwarcia i ponownie w momencie zamknięcia pozycji, naliczana od wolumenu w lotach. Najczęstsza stawka u brokerów ECN wynosi 3 do 3,5 USD za jeden lot za jedną stronę, czyli 6 do 7 USD za round-turn (pełną transakcję otwarcia i zamknięcia). U niektórych brokerów prop firm i instytucjonalnych stawka spada do 2,5 USD za stronę, ale dla rachunku detalicznego z depozytem do 50 000 USD warto liczyć 7 USD round-turn jako benchmark.

Model market maker — zero prowizji, szeroki spread

Market maker (dealer, brokerski model B-book) sam jest twoim kontrahentem. Kiedy ty kupujesz EUR/USD, on ci sprzedaje — i odwrotnie. Nie wysyła zlecenia na żaden zewnętrzny rynek, lecz prowadzi własną księgę pozycji. Jego głównym źródłem zarobku jest spread, a w drugiej kolejności statystyczna strata części klientów detalicznych. Według publikowanych przez ESMA danych regulacyjnych 70 do 80 procent klientów detalicznych traci pieniądze w horyzoncie rocznym — co dla market makera w modelu B-book oznacza dodatkowy strumień przychodów obok marży na spreadzie.

Najbardziej znani polscy market makerzy to XTB i Plus500. Polski oddział XTB w trybie standardowym oferuje spread od 0,8 do 1,8 pipsa na EUR/USD w godzinach europejskiej sesji, zero prowizji od transakcji walutowych do określonego progu wolumenu, a po jego przekroczeniu — 0,2% wartości pozycji. Plus500 stosuje wyłącznie stałe spready, deklarując około 0,6 pipsa na EUR/USD w godzinach szczytowej płynności, ale w praktyce spread bywa wyższy w nocy i podczas publikacji danych makro.

Zaletą modelu jest prostota — widzisz jedną kolumnę „spread" i wiesz, ile cię to kosztuje. Wadą jest brak transparencji w przypadku zleceń wykonywanych przy gwałtownych ruchach: market maker może rozszerzyć spread, opóźnić wykonanie albo zażądać requote'a, czyli ponownego potwierdzenia ceny. W warunkach normalnych dla traderów wykonujących kilka transakcji tygodniowo i operujących na małym lewarze model jest w pełni funkcjonalny.

Model ECN — surowy spread plus prowizja

Skrót ECN oznacza Electronic Communication Network. W tym modelu broker nie jest twoim kontrahentem — agreguje on kwotowania od kilkunastu dostawców płynności (bankowych dealerów, ale też prop firm i innych ECN-ów) i wystawia ci najlepszą dostępną cenę bid i ask. Najbardziej znani brokerzy ECN dostępni dla polskich klientów to IC Markets, Pepperstone, FP Markets i Tickmill. Spread na EUR/USD w godzinach europejskiej sesji potrafi spaść do 0,0 pipsa, średnio mieści się w przedziale 0,1 do 0,3 pipsa. Cena, którą widzisz, jest bardzo bliska tej, jaką w tym momencie kwotuje rynek międzybankowy.

Za tę przejrzystość trzeba zapłacić prowizję. U IC Markets na koncie Raw Spread wynosi ona 3,5 USD za stronę, czyli 7 USD round-turn. U Pepperstone na koncie Razor jest praktycznie identyczna — 3,5 USD za stronę. Niektórzy brokerzy stosują różne stawki dla różnych instrumentów — XAU/USD i indeksy zwykle mają niższą prowizję niż waluty, co warto zweryfikować przed otwarciem konta.

Matematyka porównania — kiedy który model wygrywa

Punkt równowagi między oboma modelami wyznacza prosty wzór: prowizja ECN wyrażona w pipsach. Dla pary z USD w mianowniku 7 USD prowizji odpowiada 0,7 pipsa. Dodajemy to do średniego surowego spreadu ECN (powiedzmy 0,2 pipsa) i otrzymujemy całkowity koszt ECN wyrażony w pipsach: 0,9 pipsa. Jeśli twój market maker daje średni spread niższy niż 0,9 pipsa, jest tańszy. Jeśli wyższy — taniej u ECN-a.

W praktyce próg ten wypada w okolicach 1,3 do 1,4 pipsa, ponieważ deklarowane przez market makerów spready „od 0,6 pipsa" w rzeczywistości średnio dają 1,0 do 1,5 pipsa w godzinach, w których większość traderów detalicznych otwiera pozycje. Im wyższy twój wolumen miesięczny, tym wyraźniejsza staje się przewaga ECN-u — bo prowizja jest liniowa w funkcji liczby lotów, a spread market makera potrafi się rozszerzyć przy większych zleceniach.

Kiedy market maker jest tańszy

Istnieją trzy konkretne sytuacje, w których konto market maker bije ECN-a na koszcie:

• Mikro-konto poniżej 1 000 USD. Większość brokerów ECN narzuca prowizję minimalną — 0,50 do 1 USD za stronę bez względu na wielkość pozycji. Na mikro-locie (0,01 lota) ta minimalna prowizja jest niewspółmierna do nominalnej wielkości transakcji. Market maker pobiera spread proporcjonalnie do wolumenu — 1,5 pipsa to 1,50 USD na mini-lot i 0,15 USD na mikro-lot.
• Mała liczba transakcji w skali miesiąca. Jeśli wykonujesz pięć do dziesięciu transakcji tygodniowo i twoja przeciętna pozycja jest trzymana od kilku godzin do kilku dni, prowizja ECN-u zaczyna ważyć bardziej niż oszczędność na spreadzie. Próg opłacalności wypada przy około 30 lotach miesięcznie — poniżej market maker bywa porównywalny lub tańszy.
• Egzotyczne pary walutowe. Na parach takich jak USD/TRY, USD/MXN czy USD/ZAR spread ECN potrafi skakać między 5 a 50 pipsami w zależności od godziny. Market maker oferuje na nich stały spread (zwykle 10–20 pipsów), co przy mniejszej zmienności kosztów daje bardziej przewidywalny model.

Kiedy ECN bezdyskusyjnie wygrywa

Cztery sytuacje, w których ECN jest jednoznacznie tańszy i wygodniejszy:

• Skalping i day-trading. Strategie skalpingowe wymagają, żeby ruch ceny pokonał spread w ciągu kilku sekund. Przy spreadzie 1,5 pipsa u market makera większość mikrostrukturalnych setupów po prostu nie ma szansy na rentowność. Spread 0,2 pipsa plus prowizja u ECN-a daje skalperowi 1,3 pipsa marginesu, którego nigdy nie zyska u market makera.
• Handel złotem i indeksami. XAU/USD u market makera kosztuje 2–3 USD spreadu, czyli odpowiednik 30–60 pipsów. U ECN-a 0,30 USD spreadu plus 7 USD prowizji to równowartość 7,30 USD round-turn — ponad dwukrotnie taniej. Dla aktywnego tradera złota wybór ECN-a to setki euro miesięcznej oszczędności.
• Trading przed publikacją danych makro. Market makerzy regularnie rozszerzają spready 3–10-krotnie w oknie 15 minut przed danymi NFP czy decyzją Fed. Spread, który normalnie wynosi 1,5 pipsa, potrafi dotknąć 8–15 pipsów. ECN reaguje na to słabiej — typowe rozszerzenie to 0,5–1,5 pipsa, bo limit zleceń od dostawców płynności jest głębszy.
• Wolumen powyżej 30 lotów miesięcznie. Od tego progu liniowa prowizja ECN-u jest po prostu tańsza niż proporcjonalna marża market makera, niezależnie od stylu handlu. Przy 100 lotach miesięcznie różnica roczna sięga 5 000–8 000 USD.

„Większość traderów detalicznych ginie nie przez błędną analizę, lecz przez przeoczone koszty. Prowizja, którą widzisz na rachunku, jest dwukrotnie ważniejsza od spreadu, którego nie widzisz, bo łatwiej ją zmierzyć i porównać. Profesjonalista zawsze zaczyna od arkusza kalkulacyjnego, nie od wykresu." — Mike Bellafiore, One Good Trade. Inside the Highly Competitive World of Proprietary Trading, John Wiley & Sons, 2010.

Pięć błędów, które kosztują traderów detalicznych pieniądze

1. Porównywanie reklamowanych spreadów zamiast średnich rzeczywistych. „Spread od 0,8 pipsa" oznacza, że taki poziom wystąpił przynajmniej raz w ciągu dnia. Średni spread w godzinach, gdy faktycznie handlujesz, bywa 2–3 razy wyższy. Zawsze patrz na dane historyczne brokera, nie na slogan reklamowy.
2. Ignorowanie prowizji ECN i porównywanie tylko spreadów. Reklama IC Markets pokazuje spread 0,0 pipsa, co bez kontekstu wygląda na ofertę darmową. Po doliczeniu 7 USD prowizji round-turn rzeczywisty koszt to 0,7 pipsa — wciąż dobry, ale zupełnie inny niż „darmowy".
3. Niedostosowanie modelu konta do stylu handlu. Pozycyjny trader otwierający trzy transakcje miesięcznie na koncie ECN przepłaca o 50% w porównaniu z market makerem premium. Skalper otwierający 300 transakcji miesięcznie u standardowego market makera traci 60% potencjalnego zysku na spreadzie. Konto trzeba dopasować do strategii, nie odwrotnie.
4. Ignorowanie kosztów ubocznych. Opłata za nieaktywność 10 USD miesięcznie, przewalutowanie 0,8% przy każdej wpłacie, swap po 2 USD za noc na otwartej pozycji — te pozycje potrafią dodać do rocznego rachunku 500–1 000 USD nawet przy bardzo umiarkowanym tradingu.
5. Brak pomiaru własnego kosztu kapitału. Jeśli nie wiesz, ile zapłaciłeś brokerowi w ostatnim kwartale, nie wiesz, czy twoja strategia naprawdę zarabia. Zysk netto po prowizjach i spreadach to jedyna cyfra, która ma znaczenie. Excel z trzema kolumnami: data, wynik brutto, koszt brokera. Trzymaj go ułożony tak, by w każdej chwili można było go odczytać.

Podsumowanie

Rzeczywisty koszt transakcji to spread plus prowizja, mierzone na round-turn, w jednostkach pieniężnych — a nie hasło reklamowe. Punkt równowagi między market makerem a ECN-em wypada przy spreadzie market makera około 1,4 pipsa na EUR/USD. Powyżej tego progu ECN jest tańszy. Poniżej — market maker. Dla skalpera, day-tradera i aktywnego pozycjonera trading u ECN-a oznacza zwykle 2 000–5 000 USD rocznej oszczędności w porównaniu z market makerem standardowym. Dla swing tradera otwierającego kilka pozycji miesięcznie różnica jest pomijalna i decydują wygoda interfejsu, jakość obsługi i regulacje.

Pięć najczęstszych błędów: porównywanie reklamowanych spreadów zamiast rzeczywistych średnich, ignorowanie prowizji ECN, niedopasowanie konta do stylu handlu, pomijanie kosztów ubocznych i — najpoważniejszy — brak pomiaru własnego kosztu kapitału w arkuszu kalkulacyjnym. Zanim zoptymalizujesz strategię, zoptymalizuj broker. Każde 1 000 USD niepotrzebnie wydane na spread to 1 000 USD, których nie da się odzyskać poprawnym wejściem w pozycję.

Powiązane materiały: ECN vs market maker — pełna mechanika, spread stały kontra zmienny, spread vs komisja — jak liczyć koszt brokera.