Trend following — systemy podążania za trendem od Turtles do Donchiana

W styczniu 1983 roku, w wynajętym biurze nad halą Chicago Board of Trade, Richard Dennis przyjął dwadzieścia trzy osoby na pięcioletni eksperyment. Większość nigdy wcześniej nie handlowała — był wśród nich aktor, ochroniarz, programista i kobieta po studiach językowych. Dennis twierdził, że nauczy ich handlu w trzy tygodnie, a po pięciu latach grupa wygenerowała razem około 175 milionów dolarów zysku, ze średnią roczną stopą zwrotu rzędu osiemdziesięciu procent. Nazwał ich Turtle Traders i udowodnił coś, w co rynek nie chciał wierzyć: że mechaniczne podążanie za trendem da się skodyfikować i powtarzalnie zarabiać.

Filozofia trend following — reaguj, nie przewiduj

Trend following to fundamentalnie inna filozofia niż większość strategii detalicznych. Klasyczny inwestor szuka okazji do kupna „tanio" i sprzedaży „drogo" — próbuje przewidzieć szczyty i dołki. Trend follower robi odwrotnie: kupuje, gdy rynek już wybił do nowych maksimów i pokazuje siłę, a sprzedaje, gdy spadł do nowych minimów. Nie przewiduje niczego — reaguje na to, co rynek faktycznie zrobił, a nie na to, co według tradera powinien zrobić.

Ta odwrócona logika ma uzasadnienie matematyczne. Rynki poruszają się w wyraźnym trendzie tylko przez około piętnaście do dwudziestu procent czasu, a w konsolidacji bocznej przez mniej więcej sześćdziesiąt pięć do siedemdziesięciu procent. Strategia, która próbuje łapać szczyty i dołki w konsolidacji, daje przeciętne wyniki przez większość roku. Strategia, która konsekwentnie chwyta trendy w okresie ich największej siły — nawet jeśli traci w konsolidacji — ma przewagę, bo nieliczne zyskowne transakcje są wielokrotnie większe od stratnych.

Czego nauczył nas eksperyment Turtle Traders

Richard Dennis był legendą Chicago Board of Trade już po trzydziestce — z czterystu dolarów pożyczonych od rodziny zbudował fortunę rzędu dwustu milionów. Jego partner, matematyk William Eckhardt, twierdził, że to wrodzony talent, którego nauczyć się nie da. Dennis upierał się przy czymś przeciwnym i rozstrzygnęli spór zakładem: zrekrutował przez ogłoszenia w prasie dwie fale studentów, dał każdemu kilkanaście tygodni szkolenia oraz konto finansowane własnym kapitałem. Po pięciu latach wygrał zakład bezdyskusyjnie.

Najważniejszy wniosek nie dotyczył jednak reguł, lecz dyscypliny. Curtis Faith, najmłodszy z grupy, opisał w książce Way of the Turtle (McGraw-Hill, 2007), że studenci trzymający się reguł co do joty zarabiali znacznie więcej niż ci, którzy próbowali „ulepszać" system własną intuicją. Mechaniczna dyscyplina okazuje się znacznie trudniejsza, niż się wydaje, gdy w grę wchodzą własne pieniądze.

Klasyczne wejścia: kanały Donchiana i przecięcia średnich

Pierwsza rodzina sygnałów to wybicia z kanałów Donchiana. Richard Donchian, ekonomista z Yale, opisał w latach pięćdziesiątych prostą konstrukcję: górna linia to najwyższe maksimum z ostatnich N sesji, dolna to najniższe minimum. Dla dwudziestu sesji sygnałem kupna jest przebicie ponad górną linię (nowe miesięczne maksimum), a sygnałem sprzedaży przebicie poniżej dolnej. Pełną mechanikę rozkładam na części w tekście o strategii kanałów Donchiana.

Druga rodzina to przecięcia średnich kroczących — krótszej (np. pięćdziesięciodniowej) i dłuższej (np. dwustudniowej). Gdy szybsza przebija wolniejszą od dołu, powstaje „Golden Cross", komentowany jako sygnał trendu wzrostowego; sytuacja odwrotna to „Death Cross". Średnie dają mniej fałszywych sygnałów niż czyste wybicia, ale są wolniejsze — Golden Cross pojawia się zwykle dopiero po wzroście o kilkanaście procent od dołka. To stały kompromis: szybsze sygnały łapią więcej trendów, ale i więcej fałszywych alarmów; wolniejsze filtrują szum, ale przegapiają początek ruchu. Dlatego wielu praktyków łączy oba ujęcia — średnia jako filtr kierunku, a wybicie jako moment wejścia. To wariant klasycznej strategii wybicia z dodaną warstwą filtra trendu.

Kiedy strategia zarabia, a kiedy pożera kapitał

W badaniu obejmującym ponad sto lat danych systemy podążające za trendem okazały się trwale zyskowne, choć zyski koncentrują się w nielicznych latach z silnym trendem strukturalnym — cyklu inflacyjnym lat siedemdziesiątych, trendzie dolara w latach osiemdziesiątych, kryzysie 2008 roku, pandemii 2020 czy cyklu podwyżek stóp w latach 2022–2023. Wtedy mechaniczny system chwyta wybicie wcześnie i zostaje w pozycji do końca trendu, a pojedyncza transakcja potrafi przynieść kilkanaście razy więcej niż jeden stop loss. Tym, co pozwala „pozwolić zyskom rosnąć", jest ruchomy mechanizm wyjścia — przebicie minimum z ostatnich kilkunastu sesji działa jak trailing stop, który podąża za ceną i zamyka pozycję dopiero, gdy trend faktycznie się załamie.

Problem w tym, że przez większość czasu rynek się konsoliduje, a wtedy każde wybicie bywa fałszywe: cena wraca w głąb przedziału w kilka sesji, wybijając stop lossy traderów, którzy uwierzyli w ruch. Lata 2014–2015 to podręcznikowy przykład — przy niskiej zmienności kierunkowej duże fundusze trendowe zanotowały łączne obsunięcia rzędu trzydziestu do czterdziestu pięciu procent. Równie groźne jest otoczenie „risk-on/risk-off", w którym rynek przez tydzień idzie w jedną stronę, a przez następny w drugą: sygnał kupna staje się stratą, potem sygnał sprzedaży również. Kilka takich par wyzerowuje miesięczny budżet ryzyka, choć żadna transakcja nie była błędna wobec reguł — po prostu rynek nie podążał za trendem.

„Sednem podążania za trendem nie jest trafność prognozy, lecz konsekwencja: bierzesz każdy sygnał, akceptujesz serie strat i pozwalasz nielicznym dużym trendom dźwigać cały wynik. Trader, który wybiera, które sygnały zrealizować, prędzej czy później pominie ten jeden, który decydował o całym roku." — Andreas F. Clenow, Following the Trend: Diversified Managed Futures Trading, Wiley, 2013

Trzy filary zarządzania ryzykiem

Po pierwsze, małe pojedyncze ryzyko — rzędu 0,25 do 0,5 procenta kapitału na transakcję, czyli mniej niż klasyczna reguła jednego procenta. Trend following generuje znacznie więcej transakcji i dłuższe serie strat (pięć do dziesięciu z rzędu). Przy ryzyku jednego procenta seria dziesięciu strat to obsunięcie dziesięciu procent — psychologicznie ciężkie; przy pół procenta to tylko pięć. Po drugie, dywersyfikacja w kilkanaście nieskorelowanych rynków. Nie chodzi o wygładzenie pojedynczej pozycji, lecz o zwiększenie szansy, że gdziekolwiek na świecie pojawi się duży trend, który pokryje koszt miesięcy konsolidacji gdzie indziej.

Po trzecie, żadnej ręcznej ingerencji w sygnały. Klasyczny błąd brzmi: „wiem, że system mówi kupuj, ale ten ruch wygląda słabo, więc pominę sygnał". Po kilkunastu takich pominięciach okazuje się, że pominięto cały roczny zysk — bo to właśnie te „wątpliwe" sygnały dają największe transakcje. Różnica między uczestnikami programu Dennisa, którzy zarobili dla niego miliony, a tymi, którzy odpadli, nie leżała w regułach, lecz w dyscyplinie ich wykonania. Solidne podstawy tej dyscypliny rozwija moduł o doborze wielkości pozycji w kursie forex MyBank.pl.

Co zrobić jutro, jeśli chcesz wdrożyć trend following

Trend following to jedna z najlepiej udokumentowanych strategii w historii rynków — kanały Donchiana wciąż są fundamentem funduszy zarządzających miliardami dolarów. Cena za tę mechaniczność jest jednak wysoka: zyski tylko w piętnastu do dwudziestu procent lat, obsunięcia rzędu dwudziestu do trzydziestu procent i skuteczność na poziomie trzydziestu do czterdziestu procent. Zanim wybierzesz ten styl, zestaw go świadomie z krótszym horyzontem — pomaga w tym porównanie day tradingu z handlem pozycyjnym, bo trend following leży po stronie cierpliwego bieguna. A potem nie zaczynaj od pieniędzy, tylko od trzech kroków bez ryzykowania choćby złotówki.

1. Zapisz kompletny zestaw reguł na jednej kartce. Zdefiniuj precyzyjnie sygnał wejścia, poziom stop lossa, sygnał wyjścia i wielkość pozycji, tak aby każdą transakcję dało się wykonać bez żadnej uznaniowej decyzji. Jeśli nie potrafisz zapisać reguły jednym zdaniem, nie jest jeszcze gotowa do handlu.
2. Przeprowadź backtest na co najmniej dziesięciu latach danych. Cofnij się przez pełen cykl rynkowy i policz nie tylko wynik końcowy, ale przede wszystkim najgłębsze obsunięcie i najdłuższą serię strat z rzędu. Dopiero te dwie liczby powiedzą ci, czy psychicznie wytrzymasz prowadzenie tego systemu na żywo.
3. Uruchom system na jednej dziesiątej docelowego kapitału przez sześć miesięcy. Handluj mechanicznie, bez pomijania ani jednego sygnału, i prowadź dziennik każdej transakcji. Większość traderów porzuca trend following po pierwszej długiej serii strat — jeśli ją przetrzymasz i doczekasz pierwszego dużego trendu, dalej będzie znacznie łatwiej.