Harmonic patterns Gartley i Bat — różnice, wejścia, stopy

Formacje harmoniczne wyglądają na wykresie jak dwie litery M albo W, sklejone w środku w punkcie zwrotnym. Najczęściej spotyka się dwie bliźniacze odmiany: Gartleya, opisanego jeszcze w latach trzydziestych, oraz Bata, dodanego do zestawu przez Scotta Carneya na początku XXI wieku. Z daleka są mylące do złudzenia, ale różnią się w dwóch konkretnych proporcjach Fibonacciego, a to wystarczy, by zupełnie zmienić miejsce wejścia, stopa i celu. W tym tekście rozkładam oba schematy obok siebie, krok po kroku, językiem analityka, a nie sprzedawcy systemów.

Wspólny szkielet pięciu punktów

Zarówno Gartley, jak i Bat należą do rodziny formacji harmonicznych XABCD, czyli układów pięciu punktów zwrotnych połączonych czterema odcinkami. Pierwszy ruch, od punktu X do A, wyznacza ramę całego schematu i jest najwyraźniejszą falą widoczną na wykresie. Po nim następuje korekta z A do B, później kontrkorekta z B do C i wreszcie ostatnia fala z C do D, która zbliża się do strefy potencjalnego odwrócenia. Tę pięciopunktową strukturę zaproponował już H.M. Gartley w książce Profits in the Stock Market z 1935 roku, a nazwy nowych odmian wprowadził Scott Carney, dodając precyzyjne proporcje Fibonacciego do każdego punktu.

Ta sama struktura odpowiada za odruch oka traderów: na pierwszy rzut okiem widać symetryczną literę M, gdy formacja jest spadkowa, lub literę W, gdy jest wzrostowa. Sama symetria nie wystarczy jednak do zaklasyfikowania układu — dwie formacje, które wyglądają niemal identycznie, mogą być w istocie różnymi schematami i wymagać innego planu transakcji.

Co konkretnie odróżnia Gartleya od Bata

Wszystko sprowadza się do dwóch proporcji: położenia punktu B względem ruchu XA i położenia punktu D względem tego samego ruchu. W Gartleyu punkt B leży około 61,8% odcinka XA, czyli na klasycznym złotym poziomie korekty, a punkt D zatrzymuje się w okolicy 78,6% XA, czyli głębiej, ale wyraźnie nad punktem X. W Bacie punkt B jest płytszy i mieści się między 38,2% a 50% XA, za to punkt D schodzi głębiej, do 88,6% XA — bardzo blisko punktu X, ale go nie przebija. To rozróżnienie pochodzi z prac Carneya i jest stosowane konsekwentnie w nomenklaturze handlu formacjami harmonicznymi, dlatego warto trzymać się dokładnie tych liczb, a nie zaokrągleń przybliżonych.

Jak rozpoznać każdą formację krok po kroku

Najlepiej zaczynać od lewej strony wykresu i od najwyraźniejszego ruchu kierunkowego, który widać gołym okiem. To będzie punkt X i A — bez wyraźnej fali XA nie ma żadnego sensu rozpinać dalej narzędzia, bo każda kolejna proporcja policzy się względem przypadkowej linii. W trendzie wzrostowym, gdzie szukamy formacji spadkowej kończącej się w D, punkt X jest dołkiem, a A szczytem. W trendzie spadkowym, gdy oczekujemy formacji wzrostowej, sytuacja jest odwrotna. Następnie sprawdzamy korektę AB — jeśli wraca w okolicę 61,8% XA, mamy kandydata na Gartleya; jeśli zatrzymuje się płycej, w pasie 38,2–50%, otwiera się okno dla Bata.

Kolejnym filtrem jest punkt C, który w obu formacjach mieści się w szerokim pasie 38,2–88,6% korekty AB; sam w sobie niczego nie rozstrzyga, ale ekstremalnie płytkie albo skrajnie głębokie C bywa znakiem, że formacja nie jest „czysta". Decydujący jest dopiero ostatni odcinek CD, który zbliża się do strefy potencjalnego odwrócenia. Jeżeli zatrzymuje się w 78,6% XA, znajdujemy się w Gartleyu; jeżeli sięga 88,6% XA, mamy Bata. To rozróżnienie warto sprawdzić w narzędziu, które dolicza proporcje automatycznie, zamiast szacować je na oko — pole błędu rośnie tu szybko z każdą pominiętą świecą.

Wejście w punkcie D, stop i cele

Wejście w obu formacjach lokuje się w strefie potencjalnego odwrócenia wokół punktu D, ale samo dotknięcie poziomu jest dopiero hipotezą. Ostrożniejsze podejście wymaga, by w tej okolicy pojawiło się potwierdzenie z zachowania ceny — świeca odrzucenia, długi dolny knot albo formacja objęcia. Stop loss umieszcza się logicznie tuż za punktem D: w Gartleyu w odległości pochłaniającej szum rynku, ale niewykraczającej istotnie poza poziom 0,786 XA, a w Bacie tuż za poziomem 0,886 XA, jeszcze przed samym punktem X. Przekroczenie X w którejkolwiek z formacji unieważnia założenie i zamyka pomysł transakcji bez dyskusji.

Cele zysku biorą się z korekty ostatniego, najwyraźniej zaznaczonego odcinka AD. Pierwszy, ostrożny cel to 38,2% AD, drugi i najczęściej opisywany w literaturze — 61,8% AD, łączący formację z całą rodziną poziomów Fibonacciego. Pełna korekta AD, czyli powrót w okolice punktu A, rzadko realizuje się w jednym ruchu; częściej rynek dochodzi tam falami. Praktyka pokazuje, że warto dzielić pozycję na dwie albo trzy części i zamykać je sekwencyjnie na kolejnych celach.

Hipotetyczny przykład: bullish Bat na EUR/USD

Załóżmy poglądowy układ na wykresie dziennym EUR/USD — to ilustracja zasad, nie rekomendacja transakcji. Najpierw widać wyraźną falę spadkową z punktu X w okolicy 1,0950 do punktu A blisko 1,0750, czyli ruch o zakresie około dwustu pipsów. Następnie cena cofa się do 1,0850, co daje 50% odcinka XA — to płytkie B, mieszczące się dokładnie w pasie typowym dla Bata. Po niej rynek schodzi z powrotem do 1,0790, gdzie wypada punkt C w okolicy 50% korekty AB, a potem rośnie znów do strefy 1,0876, czyli mniej więcej 88,6% XA, blisko punktu X, ale go nie przebijając.

Dopiero w okolicy 1,0876 pojawia się sens patrzenia w kierunku pozycji krótkiej. Trader nie wchodzi automatycznie — czeka, aż w strefie 1,0870–1,0880 pojawi się świeca odrzucenia, na przykład długi górny knot albo świeca objęcia bessy. Stop loss ulokowany jest tuż nad 1,0955, czyli minimalnie za punktem X. Pierwszy cel wypada w okolicy 1,0828, co odpowiada 38,2% korekty odcinka AD; drugi, traktowany jako podstawowy, w okolicy 1,0797, czyli 61,8% AD. Stosunek zysku do ryzyka liczony do drugiego celu wynosi około jeden do dwóch i pół, więc transakcja ma matematyczny sens nawet przy umiarkowanej skuteczności. Gdyby formacja została unieważniona, na żadnym etapie nie pojawia się obietnica zysku — schemat tylko porządkuje decyzję.

„Formacje harmoniczne to precyzyjne struktury cenowe, w których cała sekwencja jest definiowana przez konkretne proporcje Fibonacciego, a nie przez ogólne kształty na wykresie." — Scott M. Carney, Harmonic Trading, Volume One, Pearson, 2010.

Granice metody i uczciwe zastrzeżenia

Trzeba powiedzieć wyraźnie: rozpoznawanie formacji harmonicznych jest częściowo subiektywne. To, gdzie postawimy punkt X i A, zależy od wyboru wyraźnej fali, a ten wybór nie jest jednoznaczny — wystarczy zmiana interwału z H4 na dzienny, by ta sama strefa stała się szumem albo, przeciwnie, czytelnym układem. StockCharts ChartSchool w opracowaniu o formacjach harmonicznych wprost wymienia ich subiektywność i czasochłonność jako wady, mimo że jednocześnie chwali ich precyzję matematyczną. Carney w Harmonic Trading idzie krok dalej i podkreśla, że formacja sama w sobie jest tylko mapą, a nie sygnałem — sygnał powstaje dopiero, gdy strefa D zbiega się z innymi przesłankami: wsparciem lub oporem z wyższego interwału, istotną średnią albo z miejscem, w którym kończyła się poprzednia fala impulsywna.

Trzy najczęstsze błędy to handlowanie samym dotknięciem poziomu D bez czekania na potwierdzenie, zbyt ciasny stop ustawiony wewnątrz strefy D oraz „naciąganie" punktów X, A, B, by formacja na siłę pasowała do gotowej tezy. Każdy z tych błędów wynika z tego samego: traktowania schematu jak gwarancji, a nie jak narzędzia porządkującego decyzję.

Co zrobić jutro

1. Otwórz wykres dzienny pary, którą obserwujesz najczęściej, i znajdź jeden naprawdę wyraźny, zakończony ruch kierunkowy, który da się zaznaczyć jako odcinek XA, a następnie sprawdź, czy następująca po nim korekta zatrzymała się bliżej 50% (kandydat na Bata), czy bliżej 61,8% XA (kandydat na Gartleya), żeby przyzwyczaić oko do realnych proporcji.
2. Zapisz w planie tradingowym osobno kryteria Gartleya i Bata jako twarde liczby — B w 61,8% XA i D w 78,6% XA dla pierwszego, B między 38,2% a 50% i D w 88,6% XA dla drugiego — i odrzucaj układy podobne, lecz niespełniające tych proporcji.
3. Przyjmij zasadę, że samo dotknięcie strefy D nie jest wejściem, lecz hipotezą, a wejście wymaga potwierdzenia z zachowania ceny — świecy odrzucenia, długiego dolnego knota albo formacji objęcia — oraz konfluencji z wyższego interwału, dzięki czemu eliminujesz większość fałszywych sygnałów już na poziomie planu.
4. Wyznacz cele zysku w obu formacjach z korekty odcinka AD, dzieląc pozycję na dwie części: pierwszą zamykasz na poziomie 38,2% AD jako ostrożną realizację, drugą prowadzisz do 61,8% AD, a pełnej korekty w okolice punktu A próbujesz tylko w wyjątkowych wypadkach.
5. Przez najbliższy miesiąc prowadź skromny dziennik: dla każdej potencjalnej formacji zapisz punkty X, A, B, C, D, jej klasyfikację, czy doszło do potwierdzenia świecowego oraz wynik, a po kilku tygodniach sprawdź, czy formacje z konfluencją rzeczywiście dają lepsze rezultaty niż „czyste" układy bez kontekstu.

Powiązane materiały: korekty Fibonacciego są punktem wyjścia, na którym opierają się obie formacje; strategia oparta na formacji Gartleya rozwija praktyczny plan transakcji w trendzie; strategia formacji Bata pokazuje, jak wykorzystać głębszy punkt D, a handel formacjami harmonicznymi osadza temat w szerszym kontekście całej rodziny układów XABCD. Wątek osadzania narzędzi Fibonacciego w strukturze rynku rozwija sekcja o narzędziach Fibonacciego w kursie forex na MyBank.pl.