Gap cenowy (luka) — czym jest i czy stop loss go zatrzyma?

Gap cenowy, po polsku luka, to różnica między ceną zamknięcia jednej świecy a ceną otwarcia następnej — moment, w którym kurs przeskakuje z jednego poziomu na drugi, nie notując żadnej wartości pomiędzy. Na rynku forex zdarza się to przede wszystkim w niedzielny wieczór, gdy notowania ruszają po weekendowej przerwie. To wtedy stop loss, w który tak chętnie wierzy początkujący inwestor, potrafi zamknąć pozycję dużo gorzej, niż zakładał plan. Poniżej wyjaśniam, skąd biorą się luki, dlaczego forex ma ich mniej niż giełda akcji i jak ograniczyć ryzyko weekendu.

Czym właściwie jest luka cenowa

Wykres świecowy zakłada ciągłość — koniec jednej świecy styka się z początkiem kolejnej. Luka to wyłom w tej ciągłości. Cena zamyka się na przykład na 1,0850, a otwiera już na 1,0780, i na wykresie dziennym widać między tymi poziomami pustą przestrzeń. Nikt nie handlował w tym przedziale, bo rynek był zamknięty albo płynność wyparowała w ułamku sekundy. Anglojęzyczny termin to gap i tak będę go tu zamiennie używał z polską „luką".

Co ważne, luka nie jest błędem notowań ani usterką platformy. To wierne odbicie tego, że przy wznowieniu handlu pierwsza realna oferta kupna i sprzedaży była daleko od ostatniej znanej ceny — rynek przeszacował wartość waluty, kiedy nikt nie patrzył. Dla inwestora kluczowe jest to, że żadnego zlecenia nie da się wykonać „w środku" luki, bo tam nie było ceny.

Dlaczego forex ma mniej luk niż akcje

Akcje notowane na giełdzie handlują się w wąskim oknie — warszawska sesja to mniej więcej osiem godzin dziennie, nowojorska podobnie. Przez pozostałe kilkanaście godzin spółka żyje swoim życiem: publikuje wyniki, dostaje rekomendacje, reaguje na newsy. Następnego ranka kurs otwarcia uwzględnia wszystko, co wydarzyło się po dzwonku zamykającym. Dlatego luki na akcjach są codziennością, a poranne przeskoki o kilka procent nikogo nie dziwią.

Rynek walutowy działa inaczej, bo handluje praktycznie bez przerwy — od niedzielnego wieczoru do piątkowego wieczoru, w modelu 24 godziny przez pięć dni. Cena dopasowuje się płynnie, sesja azjatycka przekazuje pałeczkę europejskiej, ta amerykańskiej, i nie ma codziennego „zamknięcia", które kumulowałoby informacje. Dlatego w ciągu tygodnia luki na głównych parach są rzadkie i drobne. Problem zaczyna się raz w tygodniu, w jednym konkretnym momencie.

Weekend gap — najczęstsza luka na rynku walutowym

Forex zamyka się w piątek wieczorem i otwiera w niedzielę około 23:00 czasu polskiego, gdy startuje sesja w Wellington i Sydney. Przez te niespełna dwie doby świat się nie zatrzymuje — odbywają się wybory, zapadają decyzje banków centralnych, wybuchają konflikty, pojawiają się komunikaty, na które rynek zwykle reaguje natychmiast. Tyle że w weekend nie ma gdzie zareagować. Cała ta informacja zostaje „zapakowana" w pierwsze niedzielne notowanie i właśnie dlatego większość luk na rynku walutowym to luki weekendowe.

W spokojny weekend luka na EUR/USD to kilka, kilkanaście pipsów — kosmetyka, której większość inwestorów nawet nie zauważy. Kłopot pojawia się, gdy na weekend wypada coś istotnego. Wystarczy przypomnieć referendum w sprawie Brexitu z 23 czerwca 2016 roku: funt brytyjski runął tej nocy o setki pipsów, a kolejne dni tylko pogłębiały przecenę. Kto trzymał pozycję na GBP/USD przez tamten okres, otwierał oczy nad kursem, którego dzień wcześniej nie brał pod uwagę.

„Luki należą do najbardziej wymownych sygnałów na wykresie. Mówią nam, że stało się coś, co fundamentalnie zmieniło nastawienie inwestorów do danego rynku." — John J. Murphy, Technical Analysis of the Financial Markets, New York Institute of Finance, 1999.

Rodzaje luk i co sygnalizują

Analitycy techniczni dzielą luki na kilka typów, a podział ten — spopularyzowany jeszcze przez klasyków analizy wykresu — przydaje się także na rynku walutowym. Warto je rozróżniać, bo każdy typ niesie inną informację o tym, co dzieje się z trendem.

• Luka wybicia (breakaway) powstaje, gdy cena wyłamuje się z konsolidacji albo z ważnego poziomu wsparcia czy oporu. Sygnalizuje początek nowego, silnego ruchu i zwykle nie zostaje szybko domknięta.
• Luka kontynuacji (runaway) pojawia się w środku rozpędzonego trendu i potwierdza jego siłę. To rynek mówiący, że ruch ma jeszcze paliwo.
• Luka wyczerpania (exhaustion) wyskakuje pod koniec długiego ruchu, w euforii lub panice. Często zwiastuje, że trend się kończy i niedługo nastąpi odwrócenie.
• Luka zwyczajna (weekendowa) to typowa, niewielka przerwa po przerwie w handlu, bez głębszego znaczenia trendowego. Najczęściej zostaje szybko domknięta.

Na rynku walutowym zdecydowana większość luk, z którymi spotka się inwestor indywidualny, to właśnie te zwyczajne, weekendowe. Luki wybicia i wyczerpania widać raczej na akcjach i indeksach, ale po naprawdę dużych wydarzeniach makro potrafią pojawić się i na parach walutowych.

Jak luka uderza w stop loss

Stop loss — automatyczne zlecenie zamknięcia pozycji ze stratą — w większości przypadków jest zleceniem rynkowym, ustawionym na konkretnym poziomie. Działa tak: gdy kurs dotknie wskazanej ceny, zlecenie aktywuje się i broker zamyka pozycję po pierwszej dostępnej cenie rynkowej. W normalnych warunkach ta pierwsza dostępna cena jest praktycznie tożsama z poziomem stopu — różnica wynosi ułamek pipsa.

Luka łamie ten mechanizm. Wyobraźmy sobie, że Marek trzyma pozycję długą na EUR/USD z ceną otwarcia 1,0850 i stop lossem ustawionym na 1,0820, czyli trzydzieści pipsów poniżej. W niedzielę o 23:00 rynek otwiera się od razu na 1,0780. Kurs nie „przeszedł" przez 1,0820 — on się tam w ogóle nie pojawił. Pierwsza realna cena to 1,0780, więc broker tam właśnie zamyka pozycję. Zamiast planowanych trzydziestu pipsów straty, Marek traci siedemdziesiąt. Różnica między poziomem stopu a ceną wykonania to poślizg cenowy (slippage), a podczas luki bywa on dotkliwy.

To dlatego twierdzenie, że „stop loss zawsze ochroni kapitał", jest mitem. Standardowy stop chroni przed normalnym ruchem rynku — i robi to znakomicie w zdecydowanej większości sytuacji. Ale nie gwarantuje ceny wykonania. Mechanizmem, który ją gwarantuje nawet w luce, jest gwarantowany stop loss (guaranteed stop), oferowany przez część regulowanych brokerów za dodatkową opłatą. Więcej o tym, czym stop loss różni się od zlecenia zysku, piszę w artykule o stop lossie i take proficie, a sam mechanizm gorszego wykonania rozkładam na czynniki pierwsze w tekście o poślizgu cenowym.

Tendencja do domykania luk

Wśród inwestorów krąży powiedzenie, że „luki zawsze się domykają". Opiera się ono na realnej obserwacji: drobne, zwyczajne luki weekendowe rzeczywiście dość często zostają domknięte w ciągu pierwszych godzin albo dni handlu — kurs wraca do poziomu sprzed przerwy, przyciągany przez ustawione tam zlecenia oczekujące. Słowo „zawsze" jest jednak zwodnicze. Luki napędzane realnym, fundamentalnym wydarzeniem — jak Brexit czy szok walutowy — potrafią się nie domknąć przez wiele miesięcy, bo rynek przewartościował walutę na trwałe. Budowanie strategii na założeniu „kupię w stronę domknięcia luki" bez stop lossa to prosta droga do kłopotów. Tendencja do domykania to ciekawa prawidłowość statystyczna, a nie reguła, na której można oprzeć zarządzanie ryzykiem.

Czarny łabędź: frank szwajcarski w 2015 roku

Najdobitniejsza lekcja o tym, że luka potrafi być zabójcza, nie wydarzyła się nawet w weekend. 15 stycznia 2015 roku, w czwartek przed południem, Szwajcarski Bank Narodowy (Swiss National Bank, SNB) niespodziewanie zniósł utrzymywany od 2011 roku pułap kursu, który nie pozwalał frankowi szwajcarskiemu nadmiernie umacniać się wobec euro. W ciągu kilku minut kurs EUR/CHF zapadł się o kilkadziesiąt procent, a płynność po prostu zniknęła.

Skutki były brutalne. Brokerzy nie mieli jak wykonać zleceń obronnych po sensownych cenach, bo w środku ruchu nie było żadnych ofert — dokładnie jak w luce. Stop lossy realizowały się dramatycznie gorzej od ustawionych poziomów, część rachunków klientów zeszła poniżej zera, a kilka firm brokerskich poniosło straty liczone w setkach milionów dolarów. Dla rynku detalicznego to był moment otrzeźwienia: zlecenie obronne nie jest tarczą nie do przebicia.

Z tej katastrofy wyciągnięto wnioski regulacyjne. Od 2018 roku Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) nałożył na brokerów obowiązkową ochronę przed ujemnym saldem dla klientów detalicznych. Dziś konto polskiego inwestora w podobnej sytuacji mogłoby spaść do zera, ale nie poniżej — broker nie zażąda dopłaty. To bezpiecznik przed katastrofą, nie przed stratą. Sam moment, w którym broker przymusowo zamyka stratną pozycję, opisuję w tekście o margin call i stop out. Warto też pamiętać, że według statystyk publikowanych przez brokerów na polecenie ESMA od 74 do 89 procent rachunków detalicznych traci pieniądze na kontraktach lewarowanych — a luki są jednym z czynników, które tę statystykę napędzają.

Co zrobić jutro

1. Sprawdź na wykresie, jak wyglądają Twoje weekendy. Otwórz wykres dzienny EUR/USD lub pary, którą handlujesz, i przejrzyj ostatnie dwa, trzy miesiące. Policz, ile razy świeca poniedziałkowa otworzyła się wyraźnie powyżej lub poniżej zamknięcia piątku. Zobaczysz na własne oczy, jak częste i jak duże bywają luki na Twoim rynku.
2. Zdecyduj świadomie, czy trzymasz pozycje przez weekend. Jeśli grasz krótkoterminowo, najprostsza ochrona przed luką weekendową kosztuje zero złotych — wystarczy zamykać pozycje w piątek wieczorem, na pół godziny przed końcem notowań. Tracisz część potencjału ruchu, ale eliminujesz ryzyko niedzielnego przeskoku.
3. Zapytaj brokera o gwarantowany stop loss i jego koszt. Jeśli z jakiegoś powodu musisz utrzymać pozycję przez weekend albo przez ważne wydarzenie makro, sprawdź, czy Twój broker oferuje gwarantowany stop i ile za niego liczy. To jedyne zlecenie, które naprawdę gwarantuje cenę wykonania w luce.
4. Dopasuj wielkość pozycji do ryzyka luki, nie tylko do ryzyka stopu. Licząc wielkość pozycji, załóż, że stop może wykonać się gorzej, niż wskazuje poziom. Mniejsza pozycja przed weekendem to tańsza polisa niż gwarantowany stop, a chroni przed tym samym scenariuszem. Solidne podstawy zarządzania pozycją znajdziesz w sekcji o doborze wielkości pozycji w kursie forex MyBank.pl.